De lessen zijn nog in voorbereiding. De tekst kan dus nog veranderen. Ook zullen er eventueel meer geluidsfragmenten of video worden toegevoegd.

Welkom bij deze korte beginnerscursus. In dit eerste deel vertellen we iets over de trekzak. We zullen het kort houden, zodat we zo snel mogelijk kunnen gaan spelen.

Het instrument

Een trekharmonica is een kleine diatonische accordeon. Diatonisch wil zeggen dat je niet alle noten kunt spelen. Een belangrijk verschil met accordeons is verder dat er onder ieder knopje twee noten zitten. Trekken of duwen aan de balg geeft verschillende noten.

Deze lessen gaan uit van een tweerijer CF harmonica met gedraaide vijfde toets. Een tweerijer heeft twee rijen knopjes (soms nog een derde rij met een aantal extra knoppen). CF is de stemming, die vaak ergens op je trekharmonica staat. Gedraaide vijfde toets is een kleine aanpassing die vooral in Nederland veel gebruikt wordt. Op de vijfde knop van de binnenrij worden duwen en trekken omgewisseld. Voor de meeste lessen is het niet zo belangrijk. Maar als je ineens iets heel anders hoort dan je verwacht weet je waar het van komt. Dat draaien kun je trouwens bij iedere harmonicaspecialist eenvoudig laten doen. Het is een klusje van een paar minuten.

Als je een andere stemming hebt kun je meestal toch deze lessen gebruiken. Heb je bijvoorbeeld een GC, een AD, een DG of misschien zelfs een BesEs dan doe je gewoon alsof het een CF is. Je speelt dan wel op een andere toonhoogte, dus je kunt niet meespelen met de geluidsfragmenten. Vooral in Ierland worden ook BC of C#/D trekharmonica's gebruikt. Deze zijn niet geschikt voor deze cursus, maar je zal ze in Nederland ook niet snel tegenkomen.

Riemen

Om je trekharmonica stevig vast te houden zitten er vaak een of twee riemen aan. Met twee riemen over je beide schouders hangt de harmonica stevig voor je. Door de lengte van de riemen aan te passen kun je de positie veranderen. Je kunt ook met één riem spelen. Het is dan wel lastiger om staand te spelen. Bekijk maar eens foto's van andere spelers op internet om de verschillende mogelijkheden te vergelijken. Het belangrijkste is dat je prettig kunt spelen.

De balg

De kant met de meeste knopjes wordt gebruikt om de melodie te spelen. Deze zit rechts en moet niet teveel bewegen. Dit is ook de kant waar de riemen aan vast zitten. Met je linkerhand beweeg je de balg. Door harder of zachter aan de balg te duwen of trekken, kun je het volume aanpassen. Aan de linkerkant zitten ook een paar knopjes (meestal 8) voor bassen en akkoorden.

De luchtknop

Met je linkerduim bedien je de luchtknop. Als je deze opent, kun je de balg bewegen zonder te spelen. In de praktijk gebruik je deze knop tijdens het spelen. Door de luchtknop een heel klein beetje in te drukken, gaat de balg tijdens het spelen sneller naar binnen of buiten. Hiermee voorkom je dat de balg tijdens het spelen steeds langer (of juist te kort) wordt. 

Linkshandig?

Doe gewoon alsof je rechtshandig bent, tenzij je een speciale linkshandige harmonica hebt. Van de gewone harmonica's zijn geen linkshandige modellen in de handel. Er zijn wel spelers die een normale harmonica andersom houden, maar dan kun je niet met je duim bij de luchtknop. Ook zitten de melodieknoppen dan natuurlijk op de kop, met de hoogste noten bovenaan. Probeer eerst maar of het op de rechtshandige manier lukt. Misschien even wennen, maar linkshandige pianisten hebben ook geen omgekeerd instrument.

Onderhoud

Trekharmonica's zijn behoorlijk stevig, maar zoals alle muziekinstrumenten kun je er beter voorzichtig mee zijn. Als je trekzak niet goed klinkt kun je hem laten stemmen. Pas ook op voor extreme temperaturen, vooral hitte. De tongen die het geluid maken zitten vast met was, en in de hitte kan dat gaan smelten. Laat je trekharmonica dus niet in de auto in de zon staan.

Van papier of uit het hoofd?

In deze cursus gebruiken we vooral bladmuziek. Het is altijd handig als je bladmuziek kan ontcijferen, en je kunt zo ook een archief van nummers verzamelen. Toch is het beter om uit het hoofd te spelen als je een nummer eenmaal hebt geleerd. Je bent dan niet afhankelijk van je muziekmap, en je kunt je beter op het spelen concentreren. Het is niet erg als je niet precies speelt wat er op het blad staat. Het is juist leuk om wat te varieren, en dat gaat veel gemakkelijker als je niet op de nootjes hoeft te letten. Je hoeft trouwens geen specialist te worden in noten lezen. Veel trekzakspelers kijken alleen naar de nummertjes, en gebruiken de noten alleen om het ritme te bepalen.

En nu?

Je kunt gewoon proberen wat de knopjes doen. Hang je instrument om, gebruik de luchtknop om de balg een beetje te openen en probeer maar wat knoppen. Als je handig bent lukt het misschien om op de rechterkant een eenvoudig kinderliedje te spelen. In de volgende les leren we bladmuziek voor trekharmonica te ontcijferen. We gaan ook een eenvoudig wijsje met begeleiding spelen.